Thang Máy Gia Đình Dùng Điện 1 Pha Hay 3 Pha?

Tác giả: Nguyễn Hoàng Anh – CEO Alphalift Việt Nam · Kỹ sư Cơ khí – Đại học Bách khoa Hà Nội

☎ 0965.587.886

Thang máy gia đình dùng điện 1 pha hay 3 pha không thể quyết định chỉ dựa vào số tầng hoặc tải trọng. Nguồn điện phải được lựa chọn đồng thời với máy kéo, biến tần, bộ điều khiển, tải trọng, tốc độ, hành trình và khả năng cấp điện thực tế của công trình.

Nếu ngôi nhà chỉ có điện sinh hoạt 1 pha, vẫn có thể lắp thang máy khi bộ thiết bị được thiết kế và xác nhận hỗ trợ nguồn đầu vào này. Ngược lại, nếu công trình đã có nguồn 3 pha phù hợp, có thể ưu tiên khảo sát cấu hình tương thích để tận dụng hạ tầng sẵn có.

Điều quan trọng là không nên mặc định thang 3 pha luôn êm hơn, bền hơn hoặc tiết kiệm điện hơn thang 1 pha. Những đặc tính đó phụ thuộc vào toàn bộ hệ thống, chất lượng lắp đặt và điều kiện vận hành.

1. Điện 1 Pha Và 3 Pha Khác Nhau Thế Nào Khi Dùng Cho Thang Máy?

Trong cách gọi thông dụng, điện sinh hoạt 1 pha thường được nhắc tới ở mức khoảng 220V, còn nguồn 3 pha thường được gọi là điện 380V.

Tuy nhiên, với thang máy, không nên chỉ nhìn vào hai con số này. Hồ sơ thiết bị cần xác định rõ: số pha, điện áp, tần số, dòng điện và dải làm việc cho phép.

Nguồn điện đầu vào không đồng nghĩa loại động cơ

Đây là điểm rất dễ bị hiểu nhầm. “Thang dùng điện 1 pha” thường mô tả nguồn điện mà hệ thống nhận từ công trình, không nhất thiết mô tả trực tiếp nguồn mà động cơ nhận khi vận hành.

Tùy thiết kế của nhà sản xuất, biến tần và bộ điều khiển phù hợp có thể nhận nguồn đầu vào 1 pha và điều khiển động cơ theo cấu hình được thiết kế.

Không thể mặc định mọi biến tần đều có khả năng chuyển đổi hoặc hoạt động theo cùng một cách. Phải sử dụng đúng loại, đúng điện áp và đúng định mức của bộ thang.

Biến áp không thay thế biến tần

Biến áp chủ yếu dùng để thay đổi mức điện áp. Không nên coi một biến áp thông thường là giải pháp tương đương biến tần để biến một hệ thống 1 pha thành hệ điều khiển động cơ 3 pha.  Khi lựa chọn thang máy gia đình, nên yêu cầu nhà cung cấp xác nhận nguồn điện đầu vào của toàn bộ hệ thống thay vì chỉ hỏi “động cơ mấy pha”.

2. So Sánh Thang Máy Gia Đình 1 Pha Và 3 Pha

Bảng trên là nguyên tắc lựa chọn. Thông số điện cuối cùng phải lấy từ hồ sơ máy kéo, biến tần, controller và toàn bộ cấu hình thang được cung cấp.

3. Khi Nào Nên Chọn Thang Máy Gia Đình Dùng Điện 1 Pha?

Nhà hiện chỉ có điện sinh hoạt 1 pha

Nếu công trình chưa có điện 3 pha, trước tiên nên khảo sát có cấu hình thang phù hợp với nguồn hiện tại hay không.

Không nên mặc định phải bổ sung điện 3 pha ngay từ đầu nếu nhu cầu sử dụng vẫn có thể được đáp ứng bởi một bộ thang hỗ trợ đầu vào 1 pha.

Nhu cầu sử dụng nằm trong khả năng của cấu hình 1 pha

Cần đối chiếu ít nhất: tải trọng, tốc độ, hành trình, số điểm dừng và tần suất sử dụng.

Có nguồn điện 1 pha không có nghĩa mọi tải trọng hoặc mọi bộ thang đều có thể sử dụng nguồn đó.

Nhà cải tạo muốn hạn chế thay đổi hạ tầng

Với nhà đã hoàn thiện, tận dụng nguồn điện hiện có có thể giảm một phần khối lượng cải tạo.

Tuy nhiên vẫn phải kiểm tra đường dây, tủ điện, thiết bị bảo vệ, tiếp địa và khả năng cấp điện khi nhiều phụ tải trong nhà hoạt động đồng thời.

Các vấn đề về mặt bằng, PIT, OH và kết cấu nên được xem đồng thời tại: thang máy cho nhà cải tạo.

Khi việc bổ sung nguồn 3 pha chưa thuận lợi

Có thể khảo sát trước những bộ thang đã được thiết kế cho nguồn đầu vào 1 pha, thay vì cố thay đổi một cấu hình vốn yêu cầu nguồn khác.

Nếu nhu cầu chính là tìm một cấu hình thang cụ thể chạy điện 1 pha, xem trang: thang máy gia đình mini chạy điện 1 pha.

4. Khi Nào Nên Ưu Tiên Nguồn Điện 3 Pha?

Công trình đã có điện 3 pha

Nếu nhà đã có nguồn 3 pha phù hợp, nên ưu tiên kiểm tra những cấu hình có thể sử dụng trực tiếp hạ tầng hiện có.

Điều này giúp giảm nhu cầu chuyển đổi nguồn, nhưng không có nghĩa mọi thiết bị dùng điện 3 pha đều tốt hơn thiết bị 1 pha.

Bộ thang dự kiến yêu cầu nguồn 3 pha

Nếu hồ sơ của máy kéo, biến tần và controller yêu cầu đầu vào 3 pha, công trình phải chuẩn bị nguồn tương ứng hoặc lựa chọn một bộ thiết bị khác đã được xác nhận phù hợp với hạ tầng hiện có.

Yêu cầu cấp điện vượt khả năng của nguồn 1 pha hiện tại

Với cấu hình có yêu cầu về tải trọng, tốc độ, hành trình hoặc tần suất sử dụng cao hơn, nguồn cấp phải được kiểm tra kỹ.

Nếu hệ 1 pha hiện tại không đáp ứng dòng điện hoặc công suất theo yêu cầu bộ thang, phương án 3 pha có thể phù hợp hơn.

5. Nhà 4–5 Tầng Có Bắt Buộc Dùng Điện 3 Pha Không?

Không thể kết luận chỉ từ số tầng.

Hai ngôi nhà đều 5 tầng có thể sử dụng bộ thang khác nhau về:

• tải trọng;
• tốc độ;
• tổng hành trình;
• số điểm dừng;
• kích thước cabin;
• máy kéo;
• biến tần;
• tần suất vận hành.

Do đó, số tầng chỉ là một dữ kiện trong quá trình lựa chọn. Nguồn điện phải được xác định sau khi cấu hình kỹ thuật được hình thành.

6. Thang Máy 1 Pha Có Yếu Hơn Hoặc Chạy Chậm Hơn Không?

Không nên kết luận như vậy chỉ từ nguồn đầu vào.

Tốc độ, khả năng nâng tải và đặc tính vận hành được quyết định bởi toàn bộ thiết kế của hệ thống: máy kéo + biến tần + controller + cabin + đối trọng + nguồn điện.

Một bộ thang được thiết kế ngay từ đầu để sử dụng nguồn 1 pha khác với việc lấy một bộ thang được thiết kế cho 3 pha rồi tự ý chuyển đổi nguồn.

7. Điện 1 Pha Hay 3 Pha Tiết Kiệm Điện Hơn?

Không thể xác định chỉ bằng số pha.

Điện năng thực tế của thang máy phụ thuộc vào:

• hiệu suất máy kéo;
• hiệu suất biến tần và bộ điều khiển;
• tải thực tế trong cabin;
• chiều cao hành trình;
• số lượt chạy;
• tốc độ;
• chế độ chờ;
• đèn và quạt cabin;
• cách sử dụng của gia đình.

Công suất định mức của động cơ cũng không đồng nghĩa thang luôn tiêu thụ đúng mức công suất đó trong toàn bộ thời gian vận hành.

Muốn đánh giá chi phí vận hành, xem: thang máy gia đình có tốn điện không?.

8. Điện 1 Pha Hay 3 Pha Có Ảnh Hưởng Đến Độ Êm Và Độ Bền Không?

Không nên sử dụng số pha như một thước đo trực tiếp cho độ êm hoặc tuổi thọ.

Độ êm của thang còn liên quan đến:

• chất lượng máy kéo;
• thuật toán điều khiển và biến tần;
• ray dẫn hướng;
• độ chính xác khi lắp đặt;
• cân bằng cabin và đối trọng;
• căn chỉnh cửa;
• rung động của kết cấu;
• chế độ bảo trì.

Tương tự, độ bền phụ thuộc vào thiết bị được vận hành đúng phạm vi thiết kế và chất lượng bảo trì dài hạn.

9. Chi Phí Đầu Tư 1 Pha Và 3 Pha Khác Nhau Thế Nào?

Không nên chỉ so giá bộ thang.

Cần so tổng chi phí để hệ thống có thể vận hành đúng yêu cầu.

Các hạng mục có thể gồm:

• bộ thiết bị thang máy;
• đường dây cấp nguồn;
• tủ đóng cắt và bảo vệ;
• tiếp địa;
• nâng cấp nguồn nếu cần;
• xử lý chất lượng nguồn khi được xác định cần thiết;
• chi phí phối hợp điện trong quá trình lắp đặt.

Nhà đã có điện 3 pha sẽ có chi phí chuẩn bị khác với nhà chỉ có điện 1 pha. Do đó không có một mức chênh lệch cố định.

Khi so báo giá thang máy, nên so các cấu hình có cùng tải trọng, số điểm dừng, tốc độ và mức hoàn thiện.

10. Chọn Nguồn Điện Theo Hiện Trạng Ngôi Nhà

Trình tự hợp lý là: nhu cầu sử dụng → cấu hình thang → yêu cầu nguồn điện → khảo sát hạ tầng → so sánh chi phí → chốt phương án.

11. Có Cần Lắp Ổn Áp Cho Thang Máy Gia Đình Không?

Không có yêu cầu chung rằng mọi thang máy gia đình đều phải lắp ổn áp.

Trước tiên cần đo và đánh giá chất lượng nguồn điện thực tế, sau đó đối chiếu với dải điện áp và yêu cầu của bộ thiết bị.

Nếu nguồn điện nằm ngoài phạm vi cho phép hoặc thường xuyên dao động, đơn vị kỹ thuật mới có cơ sở đề xuất giải pháp phù hợp.

Không nên lắp thêm thiết bị điện chỉ theo kinh nghiệm truyền miệng nếu chưa xác định nguyên nhân của vấn đề nguồn.

12. Khi Nào Cần Bổ Sung Hoặc Nâng Cấp Nguồn Điện?

Cần kiểm tra khả năng nâng cấp nguồn khi:

• cấu hình đã chọn yêu cầu nguồn mà công trình chưa có;
• khả năng cấp điện hiện tại không đủ theo hồ sơ thiết bị;
• đường dây hoặc thiết bị bảo vệ hiện hữu không đáp ứng;
• công trình đang đồng thời sử dụng nhiều phụ tải lớn;
• nguồn điện có vấn đề cần xử lý trước khi đưa thang vào vận hành.

Trước khi làm việc với đơn vị cung cấp điện, nên yêu cầu đơn vị thang máy cung cấp trước: số pha, điện áp, công suất hoặc dòng điện cần chuẩn bị.

Như vậy chủ nhà tránh tình trạng đăng ký thay đổi nguồn trước rồi mới phát hiện bộ thang được chọn có yêu cầu khác.

13. Những Thông Tin Phải Có Trước Khi Ký Hợp Đồng

1. Nguồn đầu vào: số pha, điện áp, tần số và dải cho phép.
2. Yêu cầu cấp điện: dòng điện hoặc công suất cần chuẩn bị.
3. Cấu hình chính: máy kéo, controller và biến tần.
4. Giới hạn sử dụng: tải trọng, tốc độ, hành trình và số điểm dừng.
5. Phạm vi điện: bên nào phụ trách dây nguồn, tủ điện, bảo vệ và tiếp địa.
6. Phương án mất điện: hệ thống cứu hộ và liên lạc.
7. Bảo hành – bảo trì: trách nhiệm khi chất lượng nguồn điện không đáp ứng yêu cầu thiết bị.

14. Câu Hỏi Thường Gặp Về Điện 1 Pha Và 3 Pha Cho Thang Máy

15. Nên Chọn Điện 1 Pha Hay 3 Pha?

Nếu nhà chỉ có điện 1 pha, hãy kiểm tra trước các cấu hình được thiết kế để sử dụng nguồn đầu vào này. Không nhất thiết phải bổ sung điện 3 pha nếu bộ thang phù hợp đã đáp ứng nhu cầu.

Nếu nhà đã có điện 3 pha phù hợp, nên ưu tiên khảo sát cấu hình tương thích để tận dụng hạ tầng hiện hữu.

Nếu bộ thang mong muốn yêu cầu nguồn lớn hơn khả năng cấp hiện tại, cần đánh giá lại cấu hình thang hoặc hạ tầng điện trước khi quyết định.

Thứ tự hợp lý là: nhu cầu → bộ thang → yêu cầu điện → kiểm tra nguồn → so sánh phương án → mới thi công điện.

NHẬN TƯ VẤN TỪ ALPHALIFT VIỆT NAM