Không sử dụng thang máy khi có cháy là nguyên tắc an toàn quan trọng tại nhà ở, chung cư, khách sạn, văn phòng và công trình công cộng. Khi xảy ra hỏa hoạn, nguồn điện có thể bị gián đoạn, cabin có thể dừng giữa tầng, khói có thể xâm nhập sảnh chờ hoặc giếng thang. Người thoát nạn vì vậy có nguy cơ bị mắc kẹt hoặc đi đến khu vực không an toàn.
Nội dung bài viết
Nếu phát hiện cháy, hãy báo động cho những người xung quanh, gọi 114, thực hiện theo phương án thoát nạn của công trình và ưu tiên cầu thang bộ thoát nạn khi lối đi còn an toàn.
Trả lời nhanh: Không dùng thang máy chở người thông thường để tự thoát nạn khi có cháy. Chỉ những thang máy được thiết kế chuyên dụng cho chữa cháy hoặc hỗ trợ sơ tán mới được vận hành trong tình huống tương ứng, theo phương án của công trình và hướng dẫn của lực lượng có trách nhiệm.
Tại sao không được dùng thang máy khi hỏa hoạn?
Thang máy chở người thông thường được thiết kế cho hoạt động vận chuyển hằng ngày, không mặc nhiên là một lối thoát nạn khi có cháy. Có năm nhóm nguy cơ chính cần lưu ý.
1. Nguồn điện có thể bị cắt
Đám cháy có thể làm mất điện hoặc buộc hệ thống điện của khu vực phải ngắt để bảo đảm an toàn. Nếu nguồn điện chính và nguồn điện dự phòng không duy trì được hoạt động, cabin có thể dừng giữa hai tầng.
Một số thang máy có thiết bị cứu hộ tự động khi mất điện. Hệ thống này thường đưa cabin về tầng gần nhất hoặc tầng được cài đặt rồi mở cửa trong điều kiện cho phép. Tuy nhiên, thiết bị cứu hộ mất điện không có nghĩa thang máy được phép sử dụng để thoát nạn khi có cháy.
2. Cabin có thể đi đến tầng không an toàn
Khi người dùng bấm gọi thang trong lúc xảy ra hỏa hoạn, cabin có thể dừng tại tầng đang có khói, nhiệt hoặc lửa nếu hệ thống chưa nhận được tín hiệu báo cháy phù hợp.
Việc cửa cabin mở tại một khu vực bị nhiễm khói có thể khiến người bên trong gặp nguy hiểm trước khi kịp xác định lối thoát.
3. Khói có thể lan đến sảnh và giếng thang
Giếng thang là một không gian chạy theo phương thẳng đứng qua nhiều tầng. Tùy kết cấu công trình và diễn biến đám cháy, khói và khí nóng có thể lan đến khu vực sảnh thang hoặc xâm nhập giếng thang.
Không nên coi cabin là một buồng kín tuyệt đối có thể ngăn khói. Khi khói xuất hiện tại sảnh chờ, người thoát nạn cũng không nên đứng đợi thang máy.
4. Hệ thống điều khiển có thể chuyển sang chế độ khẩn cấp
Một số thang máy được kết nối với hệ thống báo cháy của công trình. Khi nhận tín hiệu, thang có thể thực hiện chế độ gọi về tầng xác định, mở cửa, ngừng phục vụ hành khách hoặc chuyển quyền điều khiển cho lực lượng chữa cháy.
Cách thang máy phản ứng phụ thuộc vào thiết kế, cấu hình điều khiển và phương án phòng cháy chữa cháy của từng công trình. Người sử dụng không nên tự suy đoán thang vẫn hoạt động bình thường chỉ vì bảng gọi tầng còn sáng.
5. Việc cứu hộ trở nên phức tạp hơn
Nếu cabin dừng trong giếng thang đang bị ảnh hưởng bởi khói, nhiệt hoặc mất điện, quá trình tiếp cận và cứu người có thể khó khăn hơn sự cố thang máy thông thường.
Vì vậy, hướng dẫn của cơ quan phòng cháy chữa cháy là sử dụng lối thoát nạn an toàn, ưu tiên cầu thang bộ và không dùng thang máy thông thường để thoát khỏi đám cháy.
Thang máy sẽ hoạt động như thế nào khi có tín hiệu báo cháy?
Không có một kịch bản chung cho mọi thang máy. Tùy thiết kế, thiết bị có thể:
- Tiếp tục hoạt động nếu không được kết nối với hệ thống báo cháy;
- Nhận lệnh quay về tầng được chỉ định;
- Không nhận thêm lệnh gọi tầng của hành khách;
- Mở cửa tại tầng phục vụ chữa cháy hoặc tầng thoát ra ngoài;
- Chuyển sang chế độ điều khiển dành cho lực lượng chữa cháy;
- Dừng hoạt động khi nguồn điện bị ngắt;
- Thực hiện cứu hộ mất điện nếu điều kiện kỹ thuật cho phép.
Chủ đầu tư và đơn vị quản lý cần biết chính xác chế độ hoạt động của thang tại công trình mình, thay vì chỉ dựa vào tên gọi của tính năng.
Đối với thang máy gia đình, người sử dụng nên đọc hướng dẫn bàn giao và nắm rõ cách liên lạc cứu hộ trong bài hướng dẫn sử dụng thang máy gia đình khi gặp sự cố.
Phân biệt thang máy thường và thang máy chữa cháy
Không phải mọi thiết bị có thể hoạt động khi xảy ra cháy đều có cùng chức năng.
| Loại thang máy | Mục đích chính | Người sử dụng khi có cháy |
|---|---|---|
| Thang máy chở người thông thường | Vận chuyển hành khách hằng ngày | Người dân không tự sử dụng để thoát nạn |
| Thang máy chữa cháy | Hỗ trợ lực lượng chữa cháy và cứu nạn tiếp cận các tầng | Do lực lượng có trách nhiệm vận hành theo phương án |
| Thang máy hỗ trợ sơ tán | Hỗ trợ sơ tán trong công trình được thiết kế cho mục đích này | Chỉ sử dụng theo chỉ dẫn và phương án đã được phê duyệt |
Thang máy chữa cháy không phải thang thoát hiểm tự do
Thang máy chữa cháy có các yêu cầu riêng về nguồn điện, giếng thang, sảnh bảo vệ, khả năng điều khiển và điều kiện phục vụ chữa cháy. Thiết bị này chủ yếu phục vụ lực lượng chữa cháy và cứu nạn, không đồng nghĩa mọi người đều được tự ý sử dụng khi có báo cháy.
Ngay cả khi một công trình có thang máy chữa cháy, người dân vẫn phải thực hiện theo biển chỉ dẫn, hệ thống thông báo và hướng dẫn của lực lượng tại chỗ.
Cần làm gì nếu đang ở ngoài cabin khi phát hiện cháy?
Khi chưa bước vào thang máy, hãy thực hiện theo thứ tự sau:
- Bình tĩnh xác định vị trí khói, lửa và lối thoát nạn.
- Báo động cho những người xung quanh.
- Gọi 114, cung cấp địa chỉ và thông tin về khu vực xảy ra cháy.
- Không bấm gọi hoặc đứng đợi thang máy.
- Di chuyển theo biển chỉ dẫn thoát nạn và phương án của công trình.
- Ưu tiên cầu thang bộ thoát nạn nếu lối đi chưa bị khói, lửa hoặc nhiệt cản trở.
- Đóng cửa trên đường di chuyển nếu có thể thực hiện an toàn để hạn chế khói lan.
- Không quay lại lấy tài sản.
Nếu hành lang hoặc cầu thang đã bị khói dày, không lao vào khu vực không thể quan sát. Hãy chuyển sang vị trí tương đối an toàn, đóng cửa ngăn khói, gọi 114 và thông báo chính xác vị trí đang chờ cứu hộ.
Cần làm gì nếu đang trong cabin khi có cháy?
Nếu phát hiện mùi khét, khói, tiếng báo cháy hoặc nhận được thông tin đang xảy ra hỏa hoạn, người trong cabin cần giữ bình tĩnh.
Trường hợp cabin vẫn hoạt động và cửa mở tại vị trí an toàn
Nếu cabin dừng tại một tầng không có khói, lửa hoặc nhiệt bất thường:
- Rời cabin bình tĩnh;
- Không tiếp tục sử dụng thang máy;
- Di chuyển theo biển chỉ dẫn thoát nạn;
- Sử dụng cầu thang bộ thoát nạn theo hướng dẫn của công trình.
Nếu cửa mở tại tầng có nhiều khói hoặc nhiệt, không vội lao ra khu vực nguy hiểm. Hãy sử dụng phương tiện liên lạc để thông báo tình trạng và làm theo hướng dẫn của lực lượng cứu hộ.
Trường hợp cabin dừng giữa tầng hoặc không mở cửa
Hãy thực hiện các bước sau:
- Nhấn nút chuông báo động hoặc nút gọi cứu hộ.
- Sử dụng hệ thống liên lạc nội bộ nếu cabin được trang bị.
- Gọi ban quản lý, đơn vị cứu hộ thang máy và 114.
- Cung cấp tên công trình, địa chỉ, số người trong cabin, tầng gần nhất và dấu hiệu khói hoặc nhiệt nếu có.
- Giữ liên lạc và làm theo hướng dẫn của lực lượng cứu hộ.
- Hạn chế gọi điện không cần thiết để tiết kiệm pin.
- Nếu có khói xâm nhập, hạ thấp tư thế và che mũi, miệng bằng khăn hoặc vải nếu có.
Tuyệt đối không tự cạy cửa cabin
Không dùng tay hoặc vật cứng để cạy cửa. Không trèo qua khe cửa, không chui ra khi cabin chưa dừng bằng tầng và không tự mở cửa thoát hiểm trên nóc cabin.
Cabin có thể nằm cao hoặc thấp hơn sàn tầng. Việc tự thoát ra ngoài có thể dẫn đến ngã vào giếng thang hoặc gặp các bộ phận đang chuyển động.
Xem thêm các nguyên tắc cứu hộ thang máy an toàn để tránh những thao tác có thể làm tình huống nguy hiểm hơn.
Người cao tuổi, trẻ em và người hạn chế vận động nên xử lý thế nào?
Gia đình và đơn vị quản lý công trình cần có phương án hỗ trợ riêng cho:
- Người cao tuổi;
- Trẻ nhỏ;
- Người sử dụng xe lăn;
- Người gặp khó khăn khi di chuyển;
- Người có bệnh lý cần hỗ trợ;
- Người không thể tự đi bằng cầu thang bộ.
Không mặc định đưa những người này vào thang máy thông thường khi có cháy. Việc sơ tán phải tuân theo phương án của công trình, khu vực chờ cứu nạn nếu có và hướng dẫn của lực lượng phòng cháy chữa cháy.
Đối với nhà ở có thang máy gia đình, các thành viên nên thống nhất trước người hỗ trợ, lối ra an toàn, số điện thoại cần gọi và vị trí tập kết sau khi thoát ra ngoài.
Những sai lầm nguy hiểm cần tránh
Thấy thang còn điện nên tiếp tục sử dụng
Bảng điều khiển sáng không chứng minh toàn bộ hành trình và các tầng đến đều an toàn.
Cho rằng thiết bị cứu hộ mất điện có thể bảo vệ khi cháy
Thiết bị cứu hộ mất điện xử lý một tình huống kỹ thuật nhất định. Nó không biến thang máy thông thường thành thang thoát nạn hoặc thang máy chữa cháy.
Cố cạy cửa để ra ngoài
Đây là hành động nguy hiểm, đặc biệt khi cabin không dừng bằng tầng.
Tự mở cửa thoát hiểm trên nóc cabin
Cửa trên nóc chủ yếu phục vụ công tác cứu hộ, kiểm tra hoặc bảo trì theo quy trình chuyên môn. Người mắc kẹt không nên tự trèo lên nóc cabin.
Quay lại thang máy để lấy đồ
Khi đã rời khỏi khu vực nguy hiểm, không quay lại lấy tài sản hoặc tìm phương tiện di chuyển nhanh hơn.
Nghĩ rằng mọi thang máy chữa cháy đều dành cho cư dân
Thang máy chữa cháy thường được vận hành theo quyền kiểm soát và phương án chuyên dụng. Người dân không tự ý sử dụng nếu không có hướng dẫn.
Chủ đầu tư và đơn vị quản lý cần chuẩn bị gì?
Để giảm rủi ro, công trình cần duy trì đồng thời hệ thống thang máy, hệ thống báo cháy và phương án thoát nạn.
Các nội dung nên kiểm tra gồm:
- Khả năng truyền tín hiệu giữa hệ thống báo cháy và thang máy;
- Chế độ gọi cabin về tầng được chỉ định;
- Nguồn điện phục vụ thiết bị theo thiết kế;
- Hệ thống liên lạc khẩn cấp trong cabin;
- Chuông báo động và số điện thoại cứu hộ;
- Biển “Không sử dụng thang máy khi có cháy” tại sảnh;
- Chiếu sáng và biển chỉ dẫn thoát nạn;
- Tình trạng cửa tầng, giếng thang và khu vực sảnh;
- Quy trình phối hợp giữa ban quản lý, đơn vị thang máy và lực lượng cứu hộ;
- Diễn tập định kỳ cho người sử dụng công trình.
Các hạng mục liên quan đến ngăn cháy tại cửa tầng phải được lựa chọn và thi công theo hồ sơ thiết kế. Chủ đầu tư có thể tìm hiểu thêm về cửa chống cháy thang máy.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đi thang máy xuống tầng một khi mới phát hiện cháy?
Không nên sử dụng thang máy chở người thông thường để thoát nạn, kể cả khi thang vẫn đang hoạt động. Hãy di chuyển theo phương án thoát nạn và ưu tiên cầu thang bộ an toàn.
Thang máy có tự động chạy về tầng một khi có cháy không?
Một số hệ thống được cài đặt quay về tầng xác định khi nhận tín hiệu báo cháy, nhưng không phải thang máy nào cũng có chức năng này. Tầng được chọn cũng không nhất thiết luôn là tầng một.
Mất điện khi cháy, thiết bị cứu hộ tự động có hoạt động không?
Điều này phụ thuộc cấu hình, nguồn điện, tình trạng thiết bị và ảnh hưởng của đám cháy. Không được dựa vào tính năng cứu hộ mất điện để quyết định sử dụng thang máy khi có cháy.
Bị kẹt trong thang máy khi có cháy có nên cạy cửa không?
Không. Hãy dùng chuông báo động, liên lạc nội bộ hoặc điện thoại, gọi 114 và thông báo vị trí. Chỉ rời cabin khi có điều kiện an toàn hoặc theo hướng dẫn của lực lượng cứu hộ.
Thang máy chữa cháy có dùng để sơ tán người dân không?
Không mặc định. Thang máy chữa cháy chủ yếu phục vụ hoạt động chữa cháy và cứu nạn. Việc sử dụng để hỗ trợ sơ tán phải căn cứ thiết kế, phương án của công trình và hướng dẫn của lực lượng có trách nhiệm.
Sau khi xảy ra cháy có được vận hành lại thang máy ngay không?
Không nên. Thang máy cần được cô lập và kiểm tra bởi đơn vị chuyên môn. Chỉ đưa thiết bị trở lại hoạt động sau khi hệ thống điện, điều khiển, cửa tầng, giếng thang và các bộ phận an toàn được xác nhận đủ điều kiện.
Kết luận
Không sử dụng thang máy khi có cháy là nguyên tắc áp dụng đối với thang máy chở người thông thường và người dân tự thoát nạn. Nguy cơ không chỉ đến từ mất điện mà còn từ khói, nhiệt, tầng dừng không an toàn và sự thay đổi chế độ điều khiển của thiết bị.
Khi phát hiện cháy, cần ghi nhớ:
- Báo động và gọi 114.
- Không bấm gọi hoặc đứng chờ thang máy.
- Thoát nạn theo chỉ dẫn của công trình.
- Ưu tiên cầu thang bộ khi lối đi còn an toàn.
- Nếu mắc kẹt trong cabin, liên lạc cứu hộ và không tự cạy cửa.
- Chỉ sử dụng thang máy chuyên dụng theo đúng phương án và hướng dẫn.
Sau sự cố cháy, ngập nước hoặc tác động nhiệt, Thang Máy Alphalift Việt Nam có thể kiểm tra tình trạng thiết bị trước khi vận hành trở lại. Việc kiểm tra cần được thực hiện tại công trình và không thay thế đánh giá của cơ quan phòng cháy chữa cháy đối với các hạng mục thuộc phạm vi quản lý chuyên ngành.
Liên hệ Thang Máy Alphalift Việt Nam
- ☎️ Hotline 24/7: 0965.587.886
- 📧 Email: lienhe@alphaliftvietnam.com
- 💬 Chat Zalo – Facebook
- Nội dung nên cung cấp: địa chỉ công trình, loại thang, tình trạng hiện tại và hình ảnh khu vực bị ảnh hưởng
- Trường hợp đang xảy ra cháy hoặc có người mắc kẹt: gọi 114 trước khi liên hệ đơn vị bảo trì
Tài liệu tham khảo:
- Khuyến cáo cách thoát hiểm khi xảy ra cháy – Học viện PCCC
- Hướng dẫn kỹ năng xử lý khi có cháy – Bộ Công an
- Khuyến cáo khi mắc kẹt trong thang máy – Bộ Công an
- Yêu cầu cơ bản đối với thang máy chữa cháy – Học viện PCCC
- Những điều cần biết về thang máy chữa cháy – Học viện PCCC
Nguyễn Hoàng Anh có hơn 12 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực thang máy, tập trung vào giải pháp thang máy gia đình, nhà cải tạo, thang máy kính, máy kéo – thiết bị và các vấn đề kỹ thuật liên quan đến giếng thang, PIT, OH và vận hành.
Xem hồ sơ chuyên môn & các bài viết của Nguyễn Hoàng Anh →