Tiếp địa thang máy: Yêu cầu R ≤ 4 Ω và quy trình thi công

Tiếp địa thang máy là một phần của hệ thống bảo vệ điện, có nhiệm vụ nối các bộ phận kim loại có thể chạm tới của thang máy với dây bảo vệ PE và hệ thống nối đất của công trình. Khi xảy ra chạm vỏ hoặc hư hỏng cách điện, dòng sự cố có đường dẫn được kiểm soát để thiết bị bảo vệ ngắt nguồn, qua đó giảm nguy cơ điện giật và cháy hỏng thiết bị.

Theo quy trình kiểm định kỹ thuật an toàn thang máy QTKĐ 02-2021/BLĐTBXH, kết quả đo điện trở nối đất phải không lớn hơn 4 Ω, viết là R ≤ 4 Ω. Tuy nhiên, đạt 4 Ω chưa đồng nghĩa toàn bộ hệ thống điện của thang máy đã đạt yêu cầu; kỹ thuật viên vẫn phải kiểm tra tính liên tục của dây PE, điện trở cách điện, thiết bị bảo vệ và các nội dung an toàn liên quan.

Trả lời nhanh: Sau khi thi công, hệ thống tiếp địa thang máy phải được đo bằng thiết bị chuyên dụng và có kết quả R ≤ 4 Ω. Theo yêu cầu chất lượng thi công của Alphalift, các mối nối cố định chôn ngầm giữa dây tiếp địa với cọc, hoặc giữa các dây trong mạng cọc, phải sử dụng hàn hóa nhiệt. Riêng điểm kiểm tra trong hộp tiếp địa cần có liên kết tháo được để phục vụ đo và bảo trì.

Tiếp địa thang máy là gì?

Trong hệ thống điện thang máy, dây PE liên kết vỏ kim loại của tủ điều khiển, máy kéo, khung cabin và những phần dẫn điện có thể chạm tới với thanh cái tiếp địa chính. Nếu hư hỏng cách điện làm phần mang điện chạm vỏ, mạng PE và hệ thống nối đất tạo đường dẫn dòng sự cố để thiết bị bảo vệ tác động.

Tiếp địa không “triệt tiêu hoàn toàn dòng rò” và cũng không thay thế aptomat hay thiết bị bảo vệ dòng dư. Hệ thống phải làm việc đồng bộ với dây PE, liên kết đẳng thế, cách điện và thiết bị tự động ngắt nguồn.

Chủ đầu tư có thể xem thêm cấu tạo và vai trò của tủ điện thang máy để hiểu vị trí đấu nối dây PE trong toàn hệ thống điều khiển.

Vì sao tiếp địa thang máy phải được kiểm soát?

Thang máy có nhiều kết cấu kim loại, động cơ công suất lớn, biến tần, tủ điều khiển và dây điện di động. Khi xảy ra lỗi điện, người sử dụng hoặc kỹ thuật viên có thể tiếp xúc với cabin, cửa tầng, tủ điện hoặc khung kim loại. Một hệ thống tiếp địa được thiết kế và kiểm tra đúng giúp:

• Giảm nguy cơ điện giật khi xảy ra chạm vỏ;
• Hỗ trợ aptomat, cầu chì hoặc thiết bị bảo vệ phù hợp ngắt nguồn;
• Giảm chênh lệch điện áp nguy hiểm giữa các phần kim loại;
• Hạn chế hậu quả của sự cố điện khi phối hợp đúng với các thiết bị bảo vệ;
• Góp phần kiểm soát nhiễu của biến tần và mạch điều khiển khi đi dây đúng hướng dẫn nhà sản xuất.

Không tự tạo một cọc “tiếp địa tín hiệu” tách biệt nếu hồ sơ kỹ thuật không yêu cầu, vì các hệ thống không được phối hợp có thể phát sinh chênh lệch điện thế.

Những bộ phận nào của thang máy cần nối dây PE?

Phạm vi liên kết bảo vệ phải theo sơ đồ điện và tài liệu của đúng cấu hình thang. Những vị trí thường được kiểm tra gồm:

• Vỏ tủ điều khiển và tủ điện động lực;
• Vỏ động cơ, máy kéo, cụm phanh, khung và bệ máy;
• Khung cabin, phần kim loại của cabin, cửa cabin và cửa tầng;
• Ray dẫn hướng, kết cấu đỡ, máng cáp và hộp điện theo thiết kế;
• Thiết bị điện ở hố pít, nóc cabin và khu vực máy;
• Thanh cái PE của tủ điện thang máy.

Không có nghĩa là mỗi bộ phận phải kéo một dây riêng xuống cọc. Các bộ phận được liên kết vào mạng PE theo sơ đồ, sau đó mạng PE được nối với đầu tiếp địa chính của công trình. Dây bảo vệ không nên đấu nối tùy tiện theo kiểu nối tiếp qua nhiều thiết bị, vì một điểm lỏng có thể làm mất bảo vệ ở các vị trí phía sau.

Tiếp địa bảo vệ, chống sét và dây trung tính khác nhau thế nào?

Hệ thống tiếp địa bảo vệ và hệ thống chống sét có thể cần liên kết trong một hệ thống nối đất tổng thể để tránh chênh lệch điện thế, nhưng phương án phải do người thiết kế điện xác định. Không nên áp dụng máy móc quy tắc “luôn tách riêng” hoặc “luôn đấu chung” cho mọi công trình.

Tiêu chuẩn tiếp địa thang máy: Điện trở bao nhiêu thì đạt?

Mức kiểm tra là R ≤ 4 Ω

Theo QTKĐ 02-2021/BLĐTBXH ban hành kèm Thông tư 12/2021/TT-BLĐTBXH, nội dung kiểm tra điện trở nối đất của thang máy sử dụng giới hạn:

Điện trở nối đất R ≤ 4 Ω.

Kết quả 3,2 Ω hoặc 4,0 Ω đạt tiêu chí; kết quả 4,1 Ω không đạt và phải xử lý, đo lại.

Trong thực tế, không nên thiết kế hệ thống chỉ vừa chạm mức 4,0 Ω. Điện trở đất có thể thay đổi theo mùa, độ ẩm, nhiệt độ và tình trạng mối nối. Tạo một khoảng dự phòng dưới giới hạn sẽ giúp kết quả ổn định hơn trong quá trình sử dụng.

4 Ω không phải điều kiện duy nhất

Điện trở cọc thấp nhưng dây PE bị đứt, đầu cos lỏng hoặc vỏ thiết bị chưa liên kết vẫn không an toàn. Khi nghiệm thu cần kiểm tra đồng thời:

• Tính liên tục của mạch bảo vệ;
• Điện trở cách điện;
• Đấu nối PE tại các thiết bị;
• Thiết bị bảo vệ và khả năng tự động ngắt nguồn;
• Điểm kiểm tra tiếp địa;
• Hồ sơ đo và tình trạng thực tế.

Các yêu cầu an toàn về lắp đặt thang máy chở người được quy định trong TCVN 6396-20:2017; tiêu chuẩn này cũng viện dẫn các tiêu chuẩn về bảo vệ chống điện giật và kiểm tra xác nhận hệ thống điện hạ áp.

Cấu tạo hệ thống tiếp địa thang máy

Thông số cuối cùng phải lấy từ hồ sơ thiết kế, điều kiện đất và kết quả đo tại công trình.

Không nên chốt số lượng cọc, chiều dài cọc, khoảng cách cọc hoặc tiết diện dây chỉ từ một bài viết trên mạng. Một công trình nền đất ẩm và một công trình trên nền đá có thể cần hai phương án hoàn toàn khác nhau.

Vì sao mối nối cọc tiếp địa nên hàn hóa nhiệt?

Hàn hóa nhiệt dùng phản ứng tỏa nhiệt trong khuôn chuyên dụng để liên kết dây với cọc hoặc dây với dây. Khi thực hiện đúng, mối nối thành một khối bền và không phụ thuộc lực siết bu lông.

Alphalift áp dụng hàn hóa nhiệt cho mối nối cố định chôn ngầm vì:

• Tạo liên kết cố định, khó bị lỏng do rung động hoặc co giãn;
• Duy trì khả năng dẫn dòng ổn định và giảm điểm tiếp xúc cơ khí có nguy cơ oxy hóa;
• Chịu dòng sự cố tốt khi mối hàn được thi công đúng;
• Có thể kiểm tra ngoại quan trước khi lấp đất.

Video dưới đây ghi lại quá trình kỹ thuật viên Alphalift thực hiện hàn hóa nhiệt tại hệ thống tiếp địa thang máy. Bề mặt dây dẫn, cọc tiếp địa và khuôn hàn được chuẩn bị trước khi tiến hành phản ứng hàn, tạo thành mối nối cố định giữa các bộ phận của mạng tiếp địa.

Hàn hóa nhiệt được Alphalift áp dụng cho các mối nối cố định chôn ngầm. Riêng điểm kiểm tra tiếp địa vẫn phải sử dụng liên kết tháo được trong hộp kiểm tra để kỹ thuật viên có thể đo điện trở và bảo trì hệ thống.

Không hàn kín điểm cần tháo để đo

Hệ thống vẫn phải có điểm kiểm tra trong hộp tiếp địa. Tại đây dùng khớp nối tháo được để kỹ thuật viên cô lập phần cần đo khi phương pháp đo yêu cầu.

Vì vậy, nguyên tắc đúng là:

• Mối nối cố định chôn ngầm: hàn hóa nhiệt theo yêu cầu chất lượng thi công;
• Điểm kiểm tra, đo và bảo trì: dùng liên kết cơ khí tháo được, đặt trong hộp kiểm tra;
• Đầu nối vào thiết bị: dùng thanh cái, đầu cos và bu lông đúng quy cách.

Không nên hiểu “hàn hóa nhiệt mới đạt” thành việc hàn toàn bộ hệ thống, kể cả vị trí cần tháo kiểm tra.

Quy trình thi công tiếp địa thang máy

Bước 1: Khảo sát nguồn điện và điều kiện công trình

Kiểm tra sơ đồ cấp điện, hệ thống PE hiện có, móng, bể ngầm, đường ống, điều kiện đất, tuyến dây về tủ và vị trí đặt hộp kiểm tra. Với nhà cải tạo, không đóng cọc khi chưa xác định các hạng mục ngầm.

Bước 2: Lập phương án cọc và đường dây

Xác định loại điện cực, số lượng dự kiến, vị trí, hướng đóng, tuyến dây và điểm kiểm tra. Số cọc dự kiến không thay thế kết quả đo thực tế.

Bước 3: Đóng cọc tiếp địa

Cọc được thi công bằng dụng cụ phù hợp để không làm hỏng lớp mạ hoặc biến dạng đầu cọc. Độ sâu và khoảng cách theo phương án đã chốt.

Không mặc định đặt cọc trong hố pít. Hố pít phải được chống thấm và có yêu cầu kết cấu riêng; vị trí cọc cần phối hợp với thiết kế xây dựng và hệ thống kỹ thuật ngầm.

Bước 4: Hàn hóa nhiệt các mối nối cố định

Làm sạch, làm khô cọc, dây và khuôn; chọn thuốc hàn, khuôn đúng vật liệu và kích thước.

Sau khi hàn, kiểm tra mức điền đầy, vết nứt, rỗ, bong, tình trạng cháy lẹm của dây và độ chắc của liên kết. Chỉ lấp đất sau khi mối hàn được kiểm tra và chụp ảnh.

Hoàn thiện biện pháp bảo vệ mối nối theo hồ sơ thi công trước khi lấp đất.

Bước 5: Lắp hộp kiểm tra và kéo dây về tủ điện

Hộp kiểm tra phải dễ mở và có điểm nối tháo được. Dây từ hệ thống cọc về thanh cái tiếp địa phải được bảo vệ khỏi va đập, cắt gãy và ăn mòn.

Tại tủ điện, dây PE được đấu vào thanh cái bảo vệ; từ đó liên kết đến các bộ phận của thang máy theo sơ đồ điện. Xem thêm quy trình lắp đặt thang máy gia đình để phối hợp phần điện với các giai đoạn lắp đặt cơ khí và chạy thử.

Bước 6: Kiểm tra tính liên tục của dây PE

Trước khi đo điện trở đất, cần rà soát đường dây PE, đầu cos, bu lông, thanh cái và liên kết đến các vỏ kim loại. Một mạng cọc tốt không thể bù cho một đoạn dây bảo vệ bị đứt hoặc đấu thiếu.

Bước 7: Đo điện trở tiếp địa bằng thiết bị chuyên dụng

Người có chuyên môn phải dùng máy đo điện trở đất và phương pháp phù hợp. Phương pháp ba cực thường dùng khi đủ không gian đặt cọc phụ; ampe kìm đo đất chỉ phù hợp một số mạng có đường vòng khép kín.

Không dùng đồng hồ vạn năng thông thường để kết luận hệ thống đạt 4 Ω.

Kết quả cần được ghi vào biên bản, kèm ít nhất:

• Ngày, điều kiện và vị trí đo;
• Phương pháp và thông tin thiết bị đo;
• Kết quả bằng Ω và người thực hiện;
• Kết luận đạt hoặc cần xử lý.

Bước 8: Khắc phục nếu R > 4 Ω và đo lại

Nếu kết quả lớn hơn 4 Ω, cần xác định nguyên nhân và xử lý bền vững:

• Kiểm tra mối nối, tuyến dây và điện cực;
• Bổ sung cọc, mở rộng mạng hoặc điều chỉnh theo thiết kế;
• Dùng vật liệu cải thiện đất phù hợp nếu hồ sơ cho phép;
• Đo lại sau khi hoàn tất.

Tiếp địa cho nhà xây mới và nhà cải tạo

Đối với nhà xây mới, phần tiếp địa nên được phối hợp cùng công tác điện và xây dựng hố pít thang máy gia đình. Với nhà cải tạo, không nên mặc định nối dây PE vào cốt thép, ống nước hoặc một kết cấu kim loại chưa được thiết kế và kiểm tra như điện cực nối đất.

Có được dùng chung hệ thống tiếp địa của ngôi nhà không?

Có thể đấu thang máy vào hệ thống nối đất chung của công trình nếu hệ thống đó được thiết kế cho mục đích bảo vệ, có thanh cái tiếp địa chính, dây PE liên tục và kết quả đo đáp ứng yêu cầu. Đây thường là phương án đồng bộ hơn so với tự tạo nhiều hệ thống tách biệt không được phối hợp.

Trước khi tận dụng hệ thống hiện có cần kiểm tra:

• Hồ sơ hoặc sơ đồ tiếp địa;
• Tình trạng thanh cái và dây PE;
• Tiết diện, tuyến đi và khả năng bảo vệ cơ học;
• Tính liên tục đến tủ thang máy;
• Kết quả đo hiện tại;
• Sự phối hợp với chống sét và thiết bị chống quá áp.

Nếu công trình không có hồ sơ, dây PE bị đấu lẫn với N hoặc không có điểm kiểm tra, đơn vị thi công cần khảo sát và đề xuất phương án bổ sung trước khi lắp thang.

Những lỗi thường gặp khi làm tiếp địa thang máy

• Chỉ quan tâm số lượng cọc: ba hoặc bốn cọc không tự động bảo đảm đạt 4 Ω; kết quả còn phụ thuộc đất, điện cực, khoảng cách và mối nối.
• Chôn mối kẹp cơ khí ở vị trí không thể kiểm tra: liên kết cố định chôn ngầm nên hàn hóa nhiệt; khớp tháo được phải đặt trong hộp.
• Không bố trí điểm đo: hộp kiểm tra phải mở được sau khi công trình hoàn thiện.
• Dùng dây N thay cho PE: hai dây có chức năng khác nhau; đấu sai có thể làm vỏ kim loại xuất hiện điện áp nguy hiểm.
• Đấu thẳng vào cọc chống sét: việc phối hợp hai hệ thống phải theo thiết kế, không đấu tùy tiện.
• Đo bằng đồng hồ vạn năng: cần máy đo điện trở đất chuyên dụng và phương pháp phù hợp.
• Chỉ đo R mà bỏ qua dây PE: cọc đạt nhưng vỏ tủ hoặc máy kéo chưa nối PE thì hệ thống vẫn nguy hiểm.
• Tưới nước hoặc rải muối để lấy kết quả: không chứng minh hiệu quả lâu dài và có thể tăng ăn mòn.

Hồ sơ nghiệm thu tiếp địa thang máy cần có gì?

Chủ đầu tư nên lưu hồ sơ cùng tài liệu bàn giao và hồ sơ kiểm định thang máy gia đình. Khi sửa chữa hệ thống điện, cải tạo công trình hoặc phát hiện rò điện, cần kiểm tra lại thay vì chỉ dựa vào biên bản cũ.

Chi phí làm tiếp địa thang máy phụ thuộc yếu tố nào?

Không có một mức giá chung cho mọi công trình. Chi phí thường thay đổi theo:

• Điều kiện đất và khả năng tiếp cận vị trí thi công;
• Loại, kích thước và số lượng điện cực;
• Chiều dài, vật liệu và tiết diện dây liên kết;
• Số lượng mối hàn hóa nhiệt;
• Tuyến dây từ mạng cọc đến tủ điện;
• Hộp kiểm tra và biện pháp bảo vệ cơ học;
• Khối lượng đo kiểm và hồ sơ nghiệm thu;
• Yêu cầu xử lý bổ sung nếu lần đo đầu chưa đạt.

Báo giá chỉ nên được chốt sau khi khảo sát hoặc có đủ bản vẽ điện, bởi cùng một số tầng nhưng hai công trình có thể cần mạng tiếp địa khác nhau.

Câu hỏi thường gặp

Điện trở tiếp địa thang máy bao nhiêu thì đạt?

Theo QTKĐ 02-2021/BLĐTBXH, kết quả phải R ≤ 4 Ω. Mức đúng 4,0 Ω đạt tiêu chí, nhưng nên có dự phòng thấp hơn cho biến động theo mùa.

Tiếp địa thang máy cần bao nhiêu cọc?

Không thể chốt theo tải trọng hoặc số tầng. Số cọc phụ thuộc đất, điện cực, độ sâu và khoảng cách; sau thi công vẫn phải đo.

Mối nối cọc tiếp địa có bắt buộc hàn hóa nhiệt không?

Theo yêu cầu chất lượng Alphalift, mối nối cố định chôn ngầm phải hàn hóa nhiệt; khớp trong hộp kiểm tra phải tháo được để đo và bảo trì.

Có thể nối dây tiếp địa thang máy vào cọc chống sét không?

Không đấu tùy tiện. Việc phối hợp tiếp địa bảo vệ với chống sét phải theo thiết kế của công trình.

Có thể dùng cốt thép móng hoặc khung thép làm tiếp địa không?

Chỉ sử dụng khi kết cấu được thiết kế và kiểm tra như một phần của hệ thống nối đất; không tự đấu vào một thanh thép bất kỳ.

Nhà đang sử dụng có làm thêm tiếp địa thang máy được không?

Có. Cần khảo sát, đo hệ thống hiện hữu rồi quyết định tận dụng, cải tạo hay làm mạng cọc mới.

Có thể đo tiếp địa bằng đồng hồ vạn năng không?

Không. Cần máy đo điện trở đất và phương pháp phù hợp để kết luận mức 4 Ω.

Khi nào cần đo lại điện trở tiếp địa?

Đo khi nghiệm thu, trước kiểm định theo yêu cầu, sau sửa chữa hoặc đào bới ảnh hưởng hệ thống và khi phát hiện dấu hiệu rò điện.

Kết luận

Một hệ thống tiếp địa thang máy đạt chất lượng cần:

1. Có phương án phù hợp với nguồn điện và điều kiện công trình;
2. Các bộ phận kim loại cần bảo vệ được liên kết với dây PE;
3. Mối nối cố định chôn ngầm được hàn hóa nhiệt theo yêu cầu chất lượng;
4. Có hộp và khớp nối kiểm tra tháo được;
5. Đo bằng thiết bị chuyên dụng và đạt R ≤ 4 Ω;
6. Có biên bản đo, bản vẽ hoàn công và hồ sơ nghiệm thu.

Thang Máy Alphalift Việt Nam khảo sát, thiết kế phương án, thi công hàn hóa nhiệt, đo điện trở và phối hợp hoàn thiện hồ sơ tiếp địa cho thang máy gia đình, thang tải khách và thang tải hàng. Phương án được chốt theo hiện trạng thay vì áp dụng một số lượng cọc cố định cho mọi công trình.

Liên hệ Thang Máy Alphalift Việt Nam

•  ☎️ Hotline 24/7: 0965.587.886
•  📧 Email: lienhe@alphaliftvietnam.com
• 💬 Chat Zalo –  Facebook
• Thông tin nên gửi: địa chỉ công trình, số tầng, nguồn điện, hình ảnh vị trí lắp thang và hệ thống tiếp địa hiện có
• Nội dung tư vấn: phương án cọc, tuyến dây PE, hàn hóa nhiệt, đo điện trở và hồ sơ nghiệm thu

Tài liệu tham khảo

• Thông tư 12/2021/TT-BLĐTBXH và QTKĐ 02-2021/BLĐTBXH
• TCVN 6396-20:2017 – Yêu cầu an toàn về cấu tạo và lắp đặt thang máy
• TCVN 7447-5-54:2015 – Bố trí nối đất và dây bảo vệ
• TCVN 7447-4-41:2010 – Bảo vệ chống điện giật
• TCVN 9358:2012 – Lắp đặt hệ thống nối đất thiết bị cho công trình công nghiệp
• Thông tin kỹ thuật về liên kết hàn hóa nhiệt của nVent ERICO