Thang máy gia đình có an toàn không? Điều kiện để sử dụng an toàn

Thang máy gia đình có an toàn không? Câu trả lời là có thể sử dụng an toàn nếu thiết bị phù hợp với công trình, được lắp đặt đúng bản vẽ, kiểm định trước khi vận hành, bảo trì định kỳ và có phương án cứu hộ rõ ràng.

Tuy nhiên, không nên đánh giá mức độ an toàn chỉ dựa vào giá bán, thương hiệu, xuất xứ hoặc tên công nghệ. Một chiếc thang mới, thang nhập khẩu nguyên chiếc hay thang được quảng cáo có nhiều tính năng vẫn có thể phát sinh rủi ro nếu lắp sai, thiếu kiểm tra hoặc không được bảo trì đúng cách.

Trả lời nhanh: Thang máy gia đình không tự động an toàn chỉ vì là thiết bị mới hoặc có giá cao. Mức độ an toàn được quyết định bởi cả chuỗi gồm lựa chọn cấu hình, thiết kế công trình, lắp đặt, kiểm định, hướng dẫn sử dụng, bảo trì và khả năng cứu hộ khi có sự cố.

Chủ đầu tư đang lựa chọn thiết bị có thể xem trước các dòng thang máy gia đình để xác định tải trọng, công nghệ và không gian lắp đặt phù hợp.

8 điều kiện quyết định thang máy gia đình có an toàn không?

Chỉ cần một mắt xích trong chuỗi trên bị bỏ qua, mức độ an toàn thực tế của thang máy có thể giảm dù thiết bị ban đầu có chất lượng tốt.

Vì vậy, mức độ an toàn không nên được đánh giá tách rời khỏi chất lượng tổng thể của hệ thống. Ngoài các điều kiện trong bảng trên, chủ đầu tư còn cần kiểm tra cấu hình thiết bị, chất lượng cabin – cửa, mức độ hoàn thiện lắp đặt, khả năng vận hành và hồ sơ bàn giao. Tham khảo thêm tiêu chuẩn chất lượng thang máy gia đình để đối chiếu các tiêu chí trước khi nghiệm thu.

An toàn thang máy là một quá trình, không phải một tính năng

Khi tư vấn thang máy, nhiều đơn vị tập trung giới thiệu bộ khống chế vượt tốc, khóa cửa, cứu hộ tự động hoặc cảm biến cửa. Đây đều là những bộ phận quan trọng, nhưng không một thiết bị riêng lẻ nào có thể bảo đảm toàn bộ quá trình vận hành.

An toàn của thang máy gia đình được hình thành theo vòng đời:

1. Khảo sát hiện trạng công trình.
2. Chọn đúng loại thiết bị và cấu hình.
3. Thiết kế giếng thang, hố pít và nguồn điện.
4. Lắp đặt theo tài liệu kỹ thuật.
5. Thử nghiệm và kiểm định.
6. Hướng dẫn sử dụng, cứu hộ.
7. Bảo trì và kiểm tra định kỳ.
8. Sửa chữa hoặc thay thế linh kiện khi có dấu hiệu bất thường.

Nếu muốn tìm hiểu vai trò của bộ khống chế vượt tốc, bộ hãm an toàn, khóa cửa, cảm biến cửa, cứu hộ tự động và giảm chấn, chủ đầu tư có thể xem bài các thiết bị an toàn của thang máy gia đình.

Những rủi ro có thể gặp khi sử dụng thang máy gia đình

Mất điện hoặc cabin dừng giữa các tầng

Khi mất điện, thang máy có thể dừng hoạt động. Với cấu hình có hệ thống cứu hộ tự động, nguồn điện dự phòng sẽ hỗ trợ đưa cabin đến một tầng phù hợp hoặc thực hiện quy trình cứu hộ theo thiết kế của thiết bị.

Hệ thống cứu hộ tự động không phải là thiết bị chống rơi cabin. Chức năng chính của hệ thống này là hỗ trợ giải phóng người khỏi cabin khi mất nguồn điện chính.

Nếu hệ thống cứu hộ không hoạt động, người bên trong cần:

• Giữ bình tĩnh.
• Nhấn nút báo động hoặc sử dụng thiết bị liên lạc.
• Thông báo vị trí và số người trong cabin.
• Chờ người có chuyên môn thực hiện cứu hộ.
• Không tự cạy cửa hoặc trèo ra ngoài.

Cửa không đóng, không mở hoặc đóng bất thường

Cửa tầng và cửa cabin là khu vực người sử dụng tiếp xúc thường xuyên nhất. Những biểu hiện cần chú ý gồm:

• Cửa đóng mở nhiều lần.
• Cửa va mạnh hoặc phát ra tiếng kêu bất thường.
• Cabin chạy khi cửa chưa đóng kín.
• Cửa tầng có thể mở khi cabin không ở đúng vị trí.
• Cảm biến cửa không nhận biết vật cản.

Nếu cửa tầng có thể mở khi cabin không có mặt tại tầng, cần ngừng sử dụng ngay, bảo vệ khu vực và liên hệ đơn vị kỹ thuật.

Không nên dùng tay, chân hoặc vật cứng để chặn cửa trong thời gian dài. Cách sử dụng này có thể làm hỏng cảm biến, cơ cấu cửa hoặc khóa cửa.

Cabin dừng lệch tầng

Cabin dừng cao hoặc thấp hơn mặt sàn tầng có thể làm người sử dụng vấp ngã. Rủi ro này đặc biệt đáng chú ý đối với:

• Người cao tuổi.
• Trẻ nhỏ.
• Người sử dụng xe lăn.
• Người có khả năng giữ thăng bằng kém.
• Người đang mang đồ cồng kềnh.

Nếu cabin thường xuyên dừng lệch tầng, không nên tiếp tục sử dụng bình thường. Cần yêu cầu kỹ thuật viên kiểm tra cảm biến vị trí, hệ thống điều khiển, phanh và các bộ phận liên quan.

Chở quá tải

Khi tải trọng vượt mức cho phép, hệ thống phát hiện quá tải phải cảnh báo và ngăn thang khởi động theo thiết kế.

Người sử dụng không nên:

• Cố đóng cửa khi thang đang báo quá tải.
• Tắt hoặc bỏ qua cảnh báo.
• Chở vật có khối lượng không xác định.
• Cho rằng cabin còn chỗ đứng nghĩa là chưa quá tải.

Tải trọng định mức được tính theo khối lượng, không chỉ theo số người hoặc diện tích còn trống trong cabin.

Nước vào hố pít hoặc giếng thang

Nước từ mưa, đường ống, tầng hầm hoặc quá trình vệ sinh có thể xâm nhập hố pít. Điều này có thể ảnh hưởng đến thiết bị điện, công tắc, đầu nối và các bộ phận cơ khí.

Khi phát hiện nước trong hố pít:

1. Không tự xuống hố kiểm tra.
2. Tạm ngừng sử dụng thang.
3. Ngắt nguồn theo hướng dẫn nếu có thể thực hiện an toàn.
4. Liên hệ đơn vị bảo trì và đơn vị xử lý chống thấm.
5. Chỉ đưa thang vào vận hành lại sau khi được kiểm tra.

Với công trình xây mới hoặc cải tạo, hố pít cần được thiết kế đúng cao độ và chống thấm ngay từ đầu. Chủ đầu tư có thể tham khảo thêm chiều sâu hố pít thang máy.

Rung, giật, trôi tầng hoặc có âm thanh bất thường

Thang cần được ngừng sử dụng và kiểm tra nếu xuất hiện:

• Rung hoặc giật mạnh hơn bình thường.
• Cabin tự thay đổi vị trí khi đang dừng.
• Tiếng va đập, cọ xát hoặc kim loại bất thường.
• Mùi khét từ tủ điện hoặc khu vực máy.
• Thang dừng đột ngột nhiều lần.
• Bảng điều khiển thường xuyên báo cùng một lỗi.

Không nên tiếp tục vận hành chỉ vì thang vẫn có thể di chuyển. Các dấu hiệu trên có thể liên quan đến cửa, phanh, ray dẫn hướng, cảm biến, nguồn điện hoặc hệ thống điều khiển.

Chủ đầu tư có thể đối chiếu ban đầu qua bảng mã lỗi thang máy gia đình, nhưng không nên tự tháo tủ điện hay thay đổi thông số điều khiển.

Nguy cơ cabin rơi tự do

Cabin rơi tự do là tình huống hiếm gặp ở hệ thống được thiết kế, lắp đặt và bảo trì đúng. Thang cáp kéo thường sử dụng nhiều lớp bảo vệ như hệ treo, bộ khống chế vượt tốc, bộ hãm an toàn, ray dẫn hướng, phanh máy kéo và giảm chấn.

Tuy nhiên, không nên quảng cáo rằng một loại thang “không bao giờ có thể rơi” hoặc “an toàn tuyệt đối”. Mỗi công nghệ có cơ cấu bảo vệ, giới hạn vận hành và yêu cầu bảo trì riêng.

Điều chủ đầu tư cần kiểm tra là hồ sơ kỹ thuật, kết quả thử nghiệm, kiểm định và tình trạng thực tế của thiết bị, thay vì chỉ dựa vào tên công nghệ.

Mức độ an toàn không được quyết định bởi một thiết bị đơn lẻ. Cabin, ray dẫn hướng, hệ treo, cửa tầng, phanh, cảm biến và hệ thống điều khiển phải được thiết kế, lắp đặt và kiểm tra đồng bộ.

Hỏa hoạn trong nhà

Không sử dụng thang máy chở người thông thường khi có cháy, khói hoặc nguy cơ mất điện, trừ khi công trình có loại thang được thiết kế riêng cho mục đích chữa cháy hoặc sơ tán theo hồ sơ được phê duyệt.

Khi có cháy:

• Sử dụng lối thoát hiểm và cầu thang bộ.
• Không quay lại cabin để lấy đồ.
• Không dùng thang chỉ vì cabin vẫn còn hoạt động.
• Thực hiện theo phương án phòng cháy, chữa cháy của công trình.

Xem hướng dẫn chi tiết tại bài không sử dụng thang máy khi có cháy.

Thang máy gia đình có an toàn với người cao tuổi không?

Thang máy có thể giúp người cao tuổi hạn chế việc phải đi cầu thang bộ. Tuy nhiên, mức độ phù hợp cần được đánh giá theo khả năng vận động của từng người.

Nên kiểm tra:

• Cabin có đủ diện tích cho gậy, khung tập đi hoặc xe lăn hay không.
• Chiều rộng cửa có đáp ứng nhu cầu tiếp cận không.
• Cabin có dừng bằng tầng ổn định không.
• Nút bấm có dễ nhận biết và dễ thao tác không.
• Cabin có tay vịn, ánh sáng và thông gió phù hợp không.
• Thiết bị liên lạc có thể sử dụng khi người dùng ngã hoặc hoảng loạn không.
• Gia đình có người nhận cảnh báo và hỗ trợ cứu hộ hay không.

Người cao tuổi bị suy giảm nhận thức, không thể sử dụng chuông báo hoặc không thể giao tiếp khi có sự cố không nên sử dụng thang một mình.

Trẻ em có nên sử dụng thang máy gia đình một mình?

Trẻ nhỏ không nên tự sử dụng thang máy nếu chưa hiểu cách vận hành và xử lý tình huống khẩn cấp.

Gia đình cần hướng dẫn trẻ:

• Không nhảy, đùa nghịch hoặc chen vào cửa đang đóng.
• Không dùng tay giữ cửa tầng.
• Không bấm liên tục nhiều nút.
• Không cạy cửa khi cabin dừng.
• Biết vị trí nút báo động.
• Biết gọi người lớn khi có sự cố.

Không để trẻ tiếp cận khu vực máy, tủ điện, hố pít hoặc phần giếng thang chưa được che chắn.

Ai không nên sử dụng thang máy một mình?

Cần có người đi cùng hoặc phương án giám sát đối với:

• Trẻ nhỏ.
• Người suy giảm nhận thức.
• Người không thể sử dụng nút báo động hoặc điện thoại.
• Người dễ hoảng loạn trong không gian kín.
• Người sử dụng xe lăn khi cabin và cửa chưa được thiết kế phù hợp.
• Người đang cần hỗ trợ y tế liên tục.

Ngoài ra, tất cả thành viên nên ngừng sử dụng thang sau khi công trình bị ngập nước, cháy, sét đánh, rung chấn mạnh hoặc sửa chữa kết cấu gần giếng thang cho đến khi thiết bị được kiểm tra.

Có phải thang nhập khẩu luôn an toàn hơn thang lắp ráp trong nước?

Không thể kết luận chỉ dựa vào xuất xứ.

Thang nhập khẩu nguyên chiếc có thể có mức độ đồng bộ cao, nhưng vẫn cần:

• Phù hợp nguồn điện và điều kiện lắp đặt tại Việt Nam.
• Có tài liệu kỹ thuật rõ ràng.
• Có đơn vị lắp đặt, bảo trì và cung cấp linh kiện.
• Được kiểm định theo phạm vi áp dụng.
• Có phương án cứu hộ tại địa phương.

Thang lắp ráp trong nước cũng có thể vận hành an toàn nếu linh kiện, thiết kế, lắp đặt và hồ sơ kỹ thuật đáp ứng yêu cầu. Ngược lại, việc phối hợp linh kiện thiếu đồng bộ, thay đổi cấu hình không có xác nhận hoặc thi công sai bản vẽ có thể làm tăng rủi ro.

Xuất xứ là một thông tin cần xem xét, không phải bằng chứng duy nhất về an toàn.

Thang trục vít có an toàn hơn thang cáp kéo không?

Mỗi công nghệ có nguyên lý truyền động và cơ cấu bảo vệ khác nhau. Không nên kết luận thang trục vít, thủy lực hay cáp kéo luôn an toàn hơn trong mọi công trình.

Cần so sánh theo đúng model và nhu cầu sử dụng:

Giải pháp phù hợp nhất là giải pháp đáp ứng đúng công trình và có khả năng được duy trì an toàn trong suốt thời gian sử dụng.

Kiểm tra an toàn trước khi ký hợp đồng mua thang

Chủ đầu tư nên yêu cầu nhà cung cấp xác nhận bằng tài liệu các thông tin sau:

1. Model và công nghệ truyền động.
2. Tải trọng, tốc độ và hành trình nâng.
3. Kích thước cabin, cửa và giếng thang.
4. Chiều sâu hố pít và chiều cao tầng trên cùng.
5. Nguồn điện và công suất yêu cầu.
6. Các chức năng bảo vệ của đúng cấu hình.
7. Cách cứu hộ khi mất điện.
8. Thiết bị liên lạc trong cabin.
9. Danh mục hồ sơ bàn giao.
10. Điều kiện bảo hành và lịch bảo trì.
11. Thời gian đáp ứng khi có người mắc kẹt.
12. Khả năng cung cấp linh kiện thay thế.

Không nên chốt hợp đồng chỉ dựa trên ảnh cabin, giá bán hoặc danh sách linh kiện ghi chung chung.

Lắp đặt và nghiệm thu cần kiểm tra những gì?

Quá trình lắp đặt ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng vận hành. Các nội dung cần phối hợp giữa nhà cung cấp thang, nhà thầu xây dựng và chủ đầu tư gồm:

• Kích thước thông thủy của giếng thang.
• Chiều sâu và khả năng chống thấm hố pít.
• Chiều cao tầng trên cùng.
• Vị trí dầm, ray và điểm chịu lực.
• Nguồn điện, tiếp địa và thiết bị bảo vệ điện.
• Khe hở tại cửa tầng.
• Điều kiện thông gió và thoát nhiệt.
• Lối tiếp cận khu vực kỹ thuật.
• Khả năng thực hiện cứu hộ.

Quy trình triển khai có thể tham khảo tại quy trình lắp đặt thang máy.

Trước khi đưa thang vào sử dụng, chủ đầu tư cần nhận tối thiểu:

• Hồ sơ thiết bị và cấu hình.
• Bản vẽ hoàn công hoặc bản vẽ được xác nhận.
• Biên bản thử nghiệm, nghiệm thu.
• Hồ sơ kiểm định theo phạm vi áp dụng.
• Hướng dẫn vận hành.
• Hướng dẫn cứu hộ.
• Sổ hoặc nhật ký bảo trì.
• Thông tin liên hệ khi có sự cố.

Xem thêm nội dung chuyên biệt về kiểm định thang máy gia đình.

Chất lượng lắp đặt ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận hành và mức độ an toàn của thang máy. Trước khi nghiệm thu, cần kiểm tra cửa tầng, độ bằng tầng, hệ thống điều khiển, nguồn điện, thiết bị bảo vệ và khả năng cứu hộ của đúng cấu hình.

Bảo trì và kiểm định khác nhau như thế nào?

Đối với thiết bị thuộc phạm vi QCVN 32:2018/BLĐTBXH, thời gian giữa hai lần bảo trì không được quá ba tháng. Nhà sản xuất hoặc đơn vị kỹ thuật có thể yêu cầu bảo trì thường xuyên hơn tùy tần suất sử dụng và điều kiện môi trường.

Chu kỳ kiểm định không phải chu kỳ bảo trì. Chủ đầu tư cần theo dõi cả hai mốc riêng biệt và lưu hồ sơ sau mỗi lần thực hiện.

Tham khảo dịch vụ bảo trì thang máy và sửa chữa thang máy khi thiết bị xuất hiện cảnh báo.

Cách sử dụng thang máy gia đình an toàn hằng ngày

Trước khi bước vào cabin

• Quan sát cabin đã có mặt và dừng bằng tầng hay chưa.
• Kiểm tra cửa có đóng mở bình thường không.
• Chú ý thông báo lỗi, tiếng kêu hoặc mùi bất thường.
• Không sử dụng nếu sàn cabin ướt hoặc khu vực cửa bị ngập nước.

Trong quá trình di chuyển

• Không vượt tải trọng định mức.
• Không nhảy hoặc rung lắc cabin.
• Không tựa mạnh vào cửa.
• Không để trẻ nhỏ chơi với bảng điều khiển.
• Giữ thú cưng và dây dắt gọn trong cabin.
• Không vận chuyển vật quá dài có thể va vào cửa hoặc trần cabin.

Khi bị mắc kẹt

1. Giữ bình tĩnh và trấn an người đi cùng.
2. Nhấn nút báo động hoặc sử dụng thiết bị liên lạc.
3. Gọi số cứu hộ được niêm yết trong cabin.
4. Cung cấp địa chỉ, vị trí và tình trạng người bên trong.
5. Chờ kỹ thuật viên hoặc người đã được đào tạo hỗ trợ.
6. Không tự cạy cửa, trèo lên nóc cabin hoặc chui qua khe cửa.

Cabin có khe thông gió và người mắc kẹt thường có thể chờ hỗ trợ trong thời gian cứu hộ. Việc tự thoát ra khi cabin không bằng tầng có thể tạo ra rủi ro lớn hơn.

Khi nào phải ngừng sử dụng thang ngay?

Quy chuẩn nào áp dụng cho thang máy gia đình?

Tên gọi thương mại “thang máy gia đình” không đủ để xác định quy chuẩn áp dụng. Cần căn cứ vào loại thiết bị, tốc độ, diện tích cabin, hành trình và mục đích sử dụng.

QCVN 32:2018/BLĐTBXH

QCVN 32 áp dụng cho loại thang máy gia đình nằm trong phạm vi định nghĩa của quy chuẩn, bao gồm các giới hạn về tốc độ, diện tích sàn cabin và hành trình nâng.

Quy chuẩn đặt ra yêu cầu về thiết kế, lắp đặt, kiểm định, quản lý, bảo trì và cứu hộ. Không nên lấy một yêu cầu của QCVN 32 áp dụng cho mọi sản phẩm được quảng cáo là thang máy gia đình nếu thiết bị nằm ngoài phạm vi của quy chuẩn.

QCVN 02:2019/BLĐTBXH

Một số thang chở người hoặc chở người và hàng nằm ngoài phạm vi QCVN 32 có thể phải xem xét theo QCVN 02 và các tiêu chuẩn tương ứng.

Việc xác định văn bản áp dụng cần được thực hiện theo hồ sơ kỹ thuật của đúng thiết bị, không chỉ theo tên gọi trên quảng cáo.

TCVN 6396-20:2017

TCVN 6396-20:2017 quy định các yêu cầu an toàn về cấu tạo và lắp đặt đối với thang máy chở người và thang máy chở người và hàng thuộc phạm vi tiêu chuẩn.

Chủ đầu tư nên yêu cầu nhà cung cấp nêu rõ quy chuẩn, tiêu chuẩn và cơ sở kiểm định áp dụng cho cấu hình được chào bán.

Câu hỏi thường gặp

Thang máy gia đình có nguy hiểm không?

Thang máy có thể phát sinh rủi ro như mọi thiết bị cơ điện khác. Rủi ro được kiểm soát khi thiết bị phù hợp, lắp đúng, được kiểm định, bảo trì và sử dụng theo hướng dẫn.

Mất điện có làm thang máy rơi không?

Mất nguồn điện không đồng nghĩa cabin sẽ rơi. Hệ thống truyền động, phanh và cơ cấu bảo vệ có chức năng riêng. Hệ thống cứu hộ tự động chủ yếu hỗ trợ đưa cabin về vị trí phù hợp để giải phóng người khi mất điện.

Nhà cải tạo có lắp thang máy an toàn được không?

Có thể, nếu công trình được khảo sát móng, sàn, dầm, bể ngầm, đường ống và nguồn điện trước khi chọn thiết bị. Không nên chọn thang trước rồi tự cắt sàn hoặc thay đổi kết cấu khi chưa có phương án kỹ thuật.

Thang nhập khẩu có an toàn hơn thang liên doanh không?

Không thể kết luận chỉ theo xuất xứ. Cần đánh giá mức độ đồng bộ, hồ sơ thiết bị, chất lượng lắp đặt, kiểm định, dịch vụ bảo trì và khả năng cung cấp linh kiện.

Bao lâu cần bảo trì thang máy gia đình?

Thời gian bảo trì phải theo tài liệu của nhà sản xuất, điều kiện sử dụng và quy chuẩn áp dụng. Với thiết bị thuộc phạm vi QCVN 32, khoảng cách giữa hai lần bảo trì không được quá ba tháng.

Trẻ em có được đi thang máy một mình không?

Trẻ nhỏ không nên sử dụng một mình nếu chưa hiểu cách báo động và xử lý khi thang dừng. Gia đình cần có quy định giám sát phù hợp với độ tuổi và khả năng của trẻ.

Có nên tự cứu hộ khi người thân bị mắc kẹt không?

Chỉ người đã được đào tạo và được phép thực hiện mới nên thao tác cứu hộ. Không tự cạy cửa hoặc di chuyển cabin khi chưa xác định đúng vị trí và trạng thái thiết bị.

Kết luận

Thang máy gia đình có thể sử dụng an toàn, nhưng mức độ an toàn không được quyết định bởi một linh kiện, một thương hiệu hoặc một lời quảng cáo.

Chủ đầu tư cần kiểm soát bảy giai đoạn:

1. Khảo sát công trình.
2. Chọn đúng thiết bị.
3. Thiết kế và thi công đúng bản vẽ.
4. Lắp đặt bởi đơn vị có năng lực.
5. Thử nghiệm và kiểm định.
6. Hướng dẫn sử dụng, cứu hộ.
7. Bảo trì trong suốt vòng đời thiết bị.

Thang Máy Alphalift Việt Nam tư vấn phương án thang máy dựa trên nhu cầu sử dụng, kết cấu công trình và điều kiện cứu hộ thực tế. Đội ngũ kỹ thuật hỗ trợ từ khảo sát, lập bản vẽ, lắp đặt thang máy, kiểm tra vận hành đến bảo trì định kỳ.

Liên hệ Thang Máy Alphalift Việt Nam

•  ☎️ Hotline 24/7: 0965.587.886
•  📧 Email: lienhe@alphaliftvietnam.com
• 💬 Chat Zalo –  Facebook
• Thông tin nên cung cấp: số tầng, kích thước mặt bằng, nhu cầu tải trọng và hình ảnh hiện trạng
• Nội dung tư vấn: công nghệ, kích thước, điều kiện an toàn, phương án cứu hộ và yêu cầu xây dựng

Tài liệu tham khảo:

• QCVN 32:2018/BLĐTBXH
• QCVN 02:2019/BLĐTBXH
• TCVN 6396-20:2017

NHẬN TƯ VẤN TỪ ALPHALIFT VIỆT NAM